İthal Demir-Çelik Ürünlerinin İade Edilmesinden Sonra Yeniden Satışında KDV Tevkifatı

Ahmet GÜZEL
WRS İmperium, Yönetici, Sorumlu Ortak

ÖZET

Katma Değer Vergisi (KDV) tevkifat müessesesi, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir. Özellikle demir-çelik ürünlerinin tesliminde uygulanan kısmi tevkifat kuralları, ticari hayatta el değiştirme safhalarına göre farklılık göstermektedir.

Bu makalede, ithalatçılar tarafından tevkifatsız olarak yapılan ilk teslimi müteakip alıcı tarafından iade edilen demir-çelik ve alaşımı mamullerin, niteliği değiştirilmeksizin yeniden satışa konu edilmesi durumunda KDV tevkifatı uygulanıp uygulanmayacağı incelenmiştir.

I.GİRİŞ

Vergi hukukunda tevkifat uygulaması, vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi ile tahsilatın hızlandırılması bakımından Hazine ve Maliye Bakanlığına tanınmış geniş bir yetki alanını ifade eder. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 9. maddesi kapsamında şekillenen bu yetki, belirli mal teslimleri ve hizmet ifalarında verginin tamamen veya kısmen alıcılar tarafından beyan edilerek ödenmesini zorunlu kılmaktadır.

Ticari hayatta sıklıkla karşılaşılan sektörlerin başında gelen demir-çelik sektöründe, mamullerin el değiştirme süreçlerine bağlı olarak tevkifat uygulaması özel kurallara bağlanmıştır. Bu kapsamda, ithalatçıların doğrudan ithal ettikleri ürünleri ilk teslimlerinde tevkifat uygulanmazken, sonraki safhalarda tevkifat yapılması esastır. Ancak, ilk teslimden sonra malın haklı veya ticari nedenlerle iade edilmesi ve ithalatçı tarafından aynı malın tekrar satışa sunulması durumunda tevkifat zincirinin nasıl etkileneceği hususu, uygulamada tereddütlere yol açabilmektedir.

II.YASAL MEVZUAT VE TEBLİĞ DÜZENLEMELERİ

3065 sayılı KDV Kanununun 9/1 inci maddesinde, mükellefin Türkiye içinde ikametgâhının, iş yerinin, kanuni merkezi ve iş merkezinin bulunmaması hallerinde ve gerekli görülen diğer hallerde Hazine ve Maliye Bakanlığının, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla, vergiye tabi işlemlere taraf olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutabileceği hüküm altına alınmıştır.

Söz konusu yetkiye dayanılarak hazırlanan KDV Genel Uygulama Tebliğinin (I/C-2.) bölümünde KDV tevkifat uygulaması usul ve esasları düzenlenmiştir. Tebliğin “Demir-Çelik Ürünlerinin Teslimi” başlıklı (I/C-2.1.3.3.8.) bölümünde tevkifat uygulayacak alıcılar, tevkifat oranları ve istisnai durumlar şu şekilde netleştirilmiştir:

“2.1.3.3.8.1. Tevkifat Uygulayacak Alıcılar ve Tevkifat Oranı > Demir-çelik ve alaşımlarından mamul, Tebliğin (I/C-2.1.3.3.8.2.) bölümünde belirtilen ürünlerin, Tebliğin (I/C-2.1.3.1/a ve b) bölümlerinde sayılanlara tesliminde (5/10) oranında KDV tevkifatı uygulanır.

Demir-çelik ve alaşımlarından mamul ürünlerin, ithalatçılar tarafından yapılan teslimleri ile münhasıran cevherden üretilenlerinin üreticiler tarafından ilk tesliminde tevkifat uygulanmaz, bu safhalardan sonraki el değiştirmelerde ise tevkifat uygulanır. […] İthalatçılar tarafından yapılan teslimlere ilişkin düzenlenen faturada ‘Teslim edilen mal doğrudan ithalat yoluyla temin edildiğinden tevkifat uygulanmamıştır.’ açıklamasına ve ithalata ilişkin fatura ve gümrük beyannamesi bilgilerine yer verilir.”

İdari otorite ithalatçının ithal ettiği ürünü piyasaya sürdüğü ilk aşamayı tevkifat uygulaması bakımından kavranmamış; ancak bu aşamadan sonraki ticari halkaları (el değiştirmeleri) vergi güvenliği gerekçesiyle tevkifat kapsamına almıştır.

III. İADE EDİLEN ÜRÜNLERİN YENİDEN SATIŞINDA TEVKİFAT ANALİZİ

İthalatçı şirket tarafından ithal edilen demir-çelik mamulü, ilk satış aşamasında mevzuata uygun olarak fatura üzerine “doğrudan ithalat yoluyla temin edildiğinden tevkifat uygulanmamıştır” şerhi düşülerek alıcıya sevk edilmektedir.

Ancak, teslim sonrasında malın ayıplı çıkması, sözleşme şartlarına uygun olmaması veya tarafların ticari kararları doğrultusunda malın ithalatçıya iade edilmesi durumunda hukuki ve mali açıdan işlem tersine dönmektedir.

Malın iade edilmesi, satışı ve mülkiyet devrini ilk aşamada geçersiz kılan ya da sonlandıran bir işlemdir. İade sonucunda mal, ithalatçının stoklarına geri dönmekte ve mal üzerindeki “ithal edilen ürünün ilk elden piyasaya sunulması” vasfı hukuken korunmaktadır. Zira aradaki alıcı ürünü kendi ticari faaliyetinde kullanmamış veya bir başkasına satarak yeni bir “el değiştirme” safhası oluşturmamıştır. Mal, ilk işlem öncesindeki asıl statüsüne rücu etmiştir.

Bu bağlamda, iade alınan demir-çelik ve alaşımından mamul ürünlerin, herhangi bir işleme tabi tutulmadan, fiziksel veya kimyevi niteliği değiştirilmeden bir başka alıcıya veya aynı alıcıya yeniden teslim edilmesi işlemi, özü itibarıyla yine bir “ithalatçı tarafından yapılan ilk teslim” mahiyetindedir.

Buna göre; ithal edilen ve tevkifat uygulanmadan ilk teslimi gerçekleştikten sonra aslına uygun şekilde iade edilen demir-çelik ve alaşımından mamul ürünlerin, niteliği değiştirilmeksizin tekrardan yapılan teslimlerinde KDV tevkifatı uygulanmaması gerekmektedir.

IV.BELGE DÜZENİ VE UYGULAMA ESASLARI

Söz konusu mükerrer veya yeniden satış işleminde, vergi incelemelerinde ve idari denetimlerde haksız bir tarhiyatla karşılaşılmaması adına belge düzenine azami dikkat gösterilmelidir. İthalatçı tarafından gerçekleştirilecek bu ikinci teslimde de tıpkı ilk teslimde olduğu gibi fatura nizamına riayet edilmelidir.

Bu doğrultuda düzenlenen yeni faturada; “Teslim edilen mal doğrudan ithalat yoluyla temin edilmiş ve iade sonrası niteliği değiştirilmeden yeniden satışa konu edilmiş olduğundan tevkifat uygulanmamıştır.” açıklamasına yer verilmesi, ayrıca ithalata ilişkin orijinal fatura ve gümrük beyannamesi bilgilerinin yanı sıra malın iadesine ilişkin düzenlenen iade faturası/belgesi bilgilerine de atıf yapılması, işlemin şeffaflığı ve doğrulanabilirliği açısından büyük önem arz etmektedir.

V.SONUÇ

Demir-çelik ürünlerinde KDV tevkifatı uygulamasının temel felsefesi, ithalatçı veya cevherden üreten sonrasındaki çoklu el değiştirmelerde vergi güvenliğini sağlamaktır.

Ticari hayatın olağan akışı içinde gerçekleşen mal iadeleri, malın ithalatçı elindeki “ilk el” olma niteliğini ortadan kaldırmaz. Gelir İdaresinin yerleşik özelge esasları ve tebliğ açıklamaları ışığında, ithal edilip tevkifatsız satılan ancak ardından iade gelen demir-çelik mamullerinin, niteliği bozulmadan yeniden satılması işlemi tevkifata tabi değildir.

Bu uygulama hem mükerrer vergilendirme riskini ve gereksiz bürokrasiyi önlemekte hem de dış ticaret unsurlarının iç piyasadaki akışkanlığını korumaktadır.

Kaynakça:

1. 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
2. İdari Düzenlemeler