Kamu Kurumlarından Mübadele Kapsamında Alınan İkinci El Araçlarda ÖTV ve KDV Uygulaması

Ahmet GÜZEL
WRS İmperium, Yönetici, Sorumlu Ortak

Özet

Kamu kurum ve kuruluşlarının (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı vb.) envanterinde bulunan araçların mübadele veya ihale yoluyla piyasaya satılması, vergi mevzuatımızda ÖTV ve KDV yönünden özel esaslara bağlanmıştır.

Bu makalede; ilk iktisabında ÖTV ödenmeyen araçların alımında ÖTV durumu ile KDV matrahının tespiti ve bu araçlara uygulanacak KDV oranları değerlendirilmiştir.

I.GİRİŞ

Araç alım-satım faaliyeti ile iştigal eden şirketlerin, kamu ihalelerine katılarak mübadele (takas) yöntemiyle resmi kurumların envanterindeki kullanılmış araçları tasfiye etmesi ve karşılığında sıfır araç temin etmesi sıkça karşılaşılan bir ticaret modelidir.

Ancak kamu kurumlarına ait araçların ilk iktisaplarında uygulanan muafiyetler ve istisnalar, bu araçların piyasaya devri aşamasında “ÖTV doğup doğmayacağı” ve “KDV matrah ile oranının ne olacağı” sorularını beraberinde getirmektedir.

II.ÖZEL TÜKETİM VERGİSİ (ÖTV) YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRME

4760 sayılı ÖTV Kanunu uyarınca, Kanuna ekli (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi motorlu taşıtların ilk iktisabı bir defaya mahsus olmak üzere temel esas olarak ÖTV’ye tabidir.

Kamu araçlarının mübadele kapsamında şirketlerce devralınmasında ÖTV yükümlülüğü üç temel kritere göre belirlenir:

II.1. 01.08.2002 Öncesi Tescil Edilen Araçların Durumu

ÖTV Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 1 Ağustos 2002 tarihinden önce Milli Savunma Bakanlığı veya Jandarma Genel Komutanlığı gibi kurumların envanterine kaydedilmiş/tescil edilmiş araçlar, Kanunun yürürlük tarihinden önce iktisap edilmiş sayılır.

Bu araçların üretim tarihi veya model yılı önemli olmaksızın, envantere giriş tarihi 01.08.2002 öncesi ise ve bu durum resmi belgelerle tevsik edilebiliyorsa, söz konusu araçların ticari şirketlere satışı ÖTV’ye tabi değildir.

II.2. İlk İktisabı ÖTV’den İstisna Olan Araçların Satışı

Kanunun 15/2-a maddesi uyarınca, ilk iktisabında ÖTV istisnası uygulanan araçların, istisnadan yararlananlar dışındaki kişi veya kurumlara devrinde ÖTV doğmaktadır.

Kamu kurumunun hak ettiği bir istisna kapsamında ÖTV ödenmeden alınan araçların ticari şirketlerce devralınması durumunda; ilk iktisaptaki matrah esas alınarak ve devir (yeni kayıt-tescil) tarihindeki güncel oranlar üzerinden ÖTV hesaplanması ve satın alan şirket tarafından ödenmesi gerekir.

III. MÜZAYEDE ve İHALE YOLUYLA SATIŞLARDA MÜKELLEFİYET

Eğer ÖTV’ye tabi bir aracın satışı ihale makamı tarafından müzayede yoluyla gerçekleştiriliyorsa, ÖTV Kanunu’nun 4/1 maddesi uyarınca verginin mükellefi müzayedeyi/ihaleyi düzenleyen kurumdur. Bu durumda hesaplanan ÖTV, ihale makamınca beyan edilip ödenmelidir.

III.1. Katma Değer Vergisi (KDV) Yönünden Değerlendirme

3065 sayılı KDV Kanunu’nun 1/3-d maddesi uyarınca, resmi veya özel kuruluşlarca müzayede mahallerinde yapılan her türlü satış KDV’ye tabidir. Kamu araçlarının alımında KDV matrahı ve oranı şu esaslara göre belirlenir:

III.2. KDV Matrahının Tespiti

Müzayede ve ihale yoluyla yapılan satışlarda KDV matrahı, Kanun’un 23/d maddesi uyarınca kesin satış bedelidir.

Araçların mübadele kapsamında edinilmesi durumunda, ihale sözleşmesinde veya kesin satış tutanağında yer alan kesin bedel üzerinden KDV hesaplanması gerekir. Ayrıca KDV Kanunu’nun 24/b maddesi gereğince, işlemle ilgili vergi, resim, harç ve benzeri paylar da matraha dahil olacağı açıktır.

III.3. Araçların “Hurda” Olma Durumu ve KDV İstisnası

Kamu kurumundan alınan araçların fiziki durumu KDV uygulamasını doğrudan etkiler:

III.3.1.Hurda Araçlar

Araçların aynen veya onarılmak suretiyle üretim amacına uygun olarak kullanılamayacak (trafiğe çıkamayacak) durumda olması halinde, bu teslimler KDV Kanunu’nun 17/4-g maddesi uyarınca KDV’den istisnadır.

III.3.2.Tamir Edilebilir Araçlar

Araçlar hasarlı veya yıpranmış olmakla birlikte, tamir ve bakımdan sonra yeniden trafiğe çıkabilecek nitelikte ise “hurda” sayılmazlar ve KDV’ye tabi tutulurlar.

IV.UYGULANACAK KDV ORANLARI

2007/13033 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı (BKK) eki (I) sayılı listede, ÖTV’ye tabi olmayan “kullanılmış” binek otomobiller için %1 oranı öngörülmüştür. Bu doğrultuda:

Aracın Hukuki ve Vergisel Durumu	Uygulanacak KDV Oranı
01.08.2002 tarihinden önce kamu envanterine girmiş ve ÖTV’ye tabi olmayan kullanılmış binek araçlar	%1
İlk iktisabı ÖTV’den istisna olarak yapılmış olan ve devir aşamasında ÖTV’ye tabi tutulan araçlar	Genel Oran
İlk iktisabında ÖTV’nin konusuna girmeyen ancak sonradan ÖTV kapsamına giren araçlar	Genel Oran

Not: 10/07/2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı (7346 sayılı) ile genel KDV oranı %18’den %20’ye yükseltildiğinden, genel orana tabi araç teslimlerinde %20 oranı uygulanmaktadır.

V.SONUÇ

Kamu kurumlarından mübadele kapsamında araç alacak olan şirketlerin, her bir aracın envantere kayıt tarihini ve ÖTV karşısındaki durumunu ayrı ayrı analiz etmesi gerekmektedir.

01.08.2002 öncesi tescilli araçlar ÖTV’siz ve %1 KDV ile avantajlı şekilde iktisap edilebilirken; ilk iktisabı istisnalı olan güncel araçlarda kesin satış bedeli/ilk matrah üzerinden güncel oranlarda ÖTV ve genel oranda KDV doğmaktadır.

Buna göre; şirketlerin maliyet analizi yaparken araçların “hurda niteliğinde olup olmadığını” ve “ÖTV geçmişini” resmi belgelerle tevsik etmesi cezai müeyyidelerle karşılaşmamaları adına kritik önem arz etmektedir.