Uluslararası Taşımacılık Faaliyetlerinde Demuraj ve Bekleme Bedellerinde KDV Uygulaması ile İade Süreçleri

Ahmet GÜZEL
WRS İmperium, Yönetici, Sorumlu Ortak

I.GİRİŞ

Gelişen dünya ticaretiyle birlikte uluslararası taşımacılık sektörü, lojistik süreçlerin çeşitlenmesi ve operasyonel karmaşıklıkların artmasıyla dinamik bir yapıya bürünmüştür. Bu süreçte en sık karşılaşılan ticari ve hukuki olgulardan biri, yükleme veya tahliye işlemlerinin öngörülen süreleri aşması nedeniyle ortaya çıkan demuraj (gecikme) ve bekleme bedelleridir.

Uluslararası taşımacılık faaliyetlerinin Katma Değer Vergisi (KDV) Kanunu karşısındaki durumu net olmakla birlikte; bu faaliyete bağlı olarak ortaya çıkan ek bedellerin istisna kapsamında olup olmadığı, ithalatta matraha dahil edilip edilmeyeceği ve bu işlemlere ilişkin KDV iade süreçleri uygulamada tereddütlere yol açabilmektedir.

Bu makalede demuraj ve bekleme bedellerinin KDV karşısındaki durumu detaylı olarak analiz edilmiştir.

II.YASAL MEVZUAT VE KAVRAMSAL ÇERÇEVE
II.1.KDV Kanunu Yönünden

3065 sayılı KDV Kanunu’nun 1/1. maddesine göre, Türkiye’de yapılan ticari, sınai, zirai ve serbest meslek faaliyeti çerçevesindeki teslim ve hizmetler KDV’ye tabidir. Ancak aynı Kanun’un 14/1. maddesi, transit ve Türkiye ile yabancı ülkeler arasında yapılan taşımacılık işlerini Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek esaslar dahilinde vergiden istisna etmiştir.

Kanun’un 20. maddesinde, teslim ve hizmet işlemlerinde matrahın, bu işlemlerin karşılığını teşkil eden bedel olduğu; bedel deyiminin ise işlemler karşılığında her ne suretle olursa olsun alınan veya borçlanılan para, mal ve diğer menfaatlerin toplamı olduğu hüküm altına alınmıştır.

İthalat boyutunda ise 21/c maddesi, gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan diğer giderler ve ödemelerden vergilendirilmeyenlerin ithalatta KDV matrahını oluşturacağını belirtmektedir.

II.2.Gümrük Kanunu Yönünden

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 27/1-e maddesi uyarınca, ithal eşyası için Türkiye’deki giriş liman veya yerine kadar yapılan nakliye, sigorta, yükleme ve elleçleme giderleri eşyanın gümrük kıymetine dahil edilir. Buna mukabil, gümrük bölgesine giriş yerine varıştan sonra yapılan nakliye ve sigorta giderleri, ayırt edilebilmeleri koşuluyla gümrük kıymetine dahil edilmez (Madde 28/a).

II.2.1.Demurajın Tanımı

Gemi veya konteyner taşımacılığında, malların tahmil (yükleme) ve tahliyesinin geç yapılması nedeniyle ekipmanın/geminin makul sürenin üzerinde meşgul edilmesi karşılığında taşıyana ödenen ek bedeldir. Bu bedel, kural olarak esas taşıma bedelinin bir unsuru (ayrılmaz parçası) kabul edilir.

III. DEMURAJ ve BEKLEME BEDELLERİNİN KDV İSTİSNASI KARŞISINDAKİ DURUMU

Uluslararası taşımacılık faaliyeti yürüten firmaların elde ettiği demuraj ve bekleme bedellerinin KDV’ye tabi olup olmadığı, bu bedellerin ortaya çıktığı zaman dilimine ve aşamaya göre üç farklı senaryoda değerlendirilmektedir:

III.1. Taşımacılık İstisnası Kapsamına Giren Demurajlar

Gemilerle yapılan konteyner taşımacılığı sırasında, konteynerlerin makul bir sürenin üzerinde meşgul edilmesi nedeniyle doğan demuraj ödemeleri, eğer uluslararası taşımacılık istisnası kapsamına giren bir işlem dolayısıyla tahsil ediliyorsa, asıl hizmetin akıbetine tabi olur. Bu durumda, KDV Kanunu’nun 14. maddesi uyarınca KDV hesaplanmaması gerekmektedir.

III.2. İthalatta KDV Matrahına Dahil Edilmesi Gereken Giderler

3065 sayılı Kanun’un 21/c maddesi gereğince, gümrük beyannamesinin tescil tarihine kadar yapılan ve vergilendirilmeyen giderler ithalatta KDV matrahına girmektedir.

Dolayısıyla, ithal edilen eşyanın Türkiye’deki giriş limanına veya yerine varışından sonra doğan (ancak tescilden önce gerçekleşen) demuraj giderlerinin ithalatta KDV matrahına dahil edilmesi zorunludur.

Söz konusu giderlerin taşımacılık firması nezdinde KDV’den istisna edilmiş olması, ithalat aşamasında matraha dahil edilmesine engel teşkil etmez.

IV.GÜMRÜK BEYANNAMESİNİN TESCİLİNDEN SONRA ORTAYA ÇIKAN DEMURAJLAR

En çok tereddüt edilen hususlardan biri de tescil sonrası süreçtir.

Gümrük beyannamesi tescil edildikten sonra ithal edilen malın ilgili taşıma firmasına ait konteynerler içinde gümrüklü sahada beklemesinden kaynaklanan ve ithalat vergileri hesaplaması ile tahakkuk aşamasından sonrasına ait olan demuraj ödemelerinin taşımacılık istisnası kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir.

Bu kapsamdaki hizmetler ve bekleme bedelleri için genel esaslar çerçevesinde KDV hesaplanması gerekmektedir.

İşlemin Dönemi / Niteliği	KDV Durumu	Matrah İlişkisi
Uluslararası Taşıma Kapsamında (Genel)	KDV’den İstisna (Madde 14)	KDV Hesaplanmaz
Gümrük Tescil Tarihine Kadar Olanlar	KDV’den İstisna	İthalatta KDV Matrahına Dahil Edilir
Gümrük Tescilinden Sonraki Beklemeler	KDV’ye Tabi (Genel Esaslar)	İthalat Matrahına Girmez, Faturalı KDV Uygulanır

V. KDV İADESİ ve AZAMİ İADE EDİLEBİLİR KDV TUTARI HESAPLAMASI

Uluslararası taşımacılık faaliyetinde bulunan şirketlerin bu hizmetleri nedeniyle yüklendikleri ancak indirim yoluyla gideremedikleri KDV tutarları, KDV Kanunu’nun 32. maddesi kapsamında iadeye konu edilebilmektedir. Ancak iade sürecinde dikkat edilmesi gereken spesifik kurallar mevcuttur:

V.1.Azami İade Edilebilir KDV’nin Hesaplanması

Uluslararası taşımacılık kapsamında azami iade edilebilir KDV tutarı hesaplanırken;

• Toplam satış bedeli ile,
• KDV’siz temin edilen mal ve hizmet bedelleri (istisna kapsamındaki demuraj ve bekleme bedelleri dahil)

arasındaki fark esas alınır. Oluşan bu fark tutarına genel vergi oranı uygulanarak mükellefin iade alabileceği tavan (azami) KDV tutarı belirlenir.

V.2.KDV’siz Temin Edilen Girdilerin İadeye Etkisi

Uluslararası taşımacılık hizmetinden doğan iade taleplerinde, doğrudan yüklenim kapsamındaki girdilerin KDV ödenmeksizin (istisna kapsamında) temin edilmesi durumunda hesaplama yöntemi değişmektedir.

Bu senaryoda:

1. Uluslararası taşımacılık hizmet bedelinden, KDV’siz temin edilen hizmetlere ait matrah düşülür.
2. Kalan tutar üzerinden genel giderler ve Amortismana Tabi İktisadi Kıymetlerden (ATİK) verilecek paylar belirlenir.
3. Azami iade edilecek KDV tutarı da bu arındırılmış matrah dikkate alınarak hesaplanan farkın % 20’sini geçmeyecek şekilde iadeye konu edilir.

VI. SONUÇ ve DEĞERLENDİRME

Uluslararası taşımacılıkta demuraj ve bekleme bedelleri, asıl taşıma işinin bir parçası olarak kabul edilmekle birlikte, gümrük beyannamesinin tescil tarihi ve tahakkuk aşaması bu bedellerin vergisel kaderini tayin etmektedir.

Taşımacılık firmalarının KDV iade taleplerinde haksız tarhiyatlarla karşılaşmaması adına; bekleme ve demuraj faturalarının gümrük süreçleriyle olan zaman ilişkisini net bir şekilde (gümrük beyannamesi, ordino, demuraj notu vb. ek belgelerle) tevsik etmeleri ve iade hesaplamalarında KDV’siz temin edilen unsurları matrahtan doğru şekilde arındırmaları büyük önem arz etmektedir.