Salı , 17 Kasım 2026

Faturası Düzenlenmeyen Ancak Fiilen Teslim Alınan Gayrimenkullerde Aktifleştirme ve Amortisman Hakkı: Vergisel ve Ekonomik Gerçeklik İlkesi Çerçevesinde Bir Değerlendirme

Ahmet GÜZEL
WRS İmperium, Yönetici, Sorumlu Ortak

Faturası Düzenlenmeyen Ancak Fiilen Teslim Alınan Gayrimenkullerde Aktifleştirme ve Amortisman Hakkı: Vergisel ve Ekonomik Gerçeklik İlkesi Çerçevesinde Bir Değerlendirme

Giriş

Ticari uygulamada, inşaat sözleşmesine istinaden bedeli banka kanalıyla ödenmiş ve yapımı tamamlanarak alıcıya fiilen teslim edilmiş bir gayrimenkulün, yüklenicinin (satıcının) kötü niyetli ya da muvazaalı tutumu nedeniyle faturasının düzenlenmemesi ciddi vergisel ihtilaflara yol açmaktadır.

Bu çalışmada; örnek vaka üzerinden hareketle, satıcının belge düzenleme yükümlülüğüne aykırı davranmasının iyi niyetli alıcının iktisadi kıymeti aktifleştirme ve amortisman ayırma hakkını ortadan kaldırıp kaldırmayacağı Vergi Usul Kanunu (VUK) ve yargı içtihatları ışığında değerlendirilmektedir.

1.Örnek Vaka

İşletme tarafından ticari faaliyetlerde kullanılmak üzere yüklenici firmaya bir bina inşa ettirilmiştir. Süreç şu aşamalardan geçerek hukuki ve mali ihtilaf noktasına ulaşmıştır:

  • Ödeme ve Avans Takibi: İşletme, sözleşme kapsamındaki tüm hakediş ve bina bedellerini banka aracılığıyla yükleniciye ödemiş; bu tutarları tekdüzen hesap planına uygun olarak 259 Verilen Avanslar hesabında izlemiştir.
  • Fiili Teslim ve Kullanım: Bina fiziki olarak tamamlanmış, yüklenici tarafından işletmeye teslim edilmiştir. Gerekli tapu işlemleri yapılmıştır.
  • Satıcının Kötü Niyeti ve Muvazaalı Tutumu: Teslim gerçekleşmesine ve bedel tamamen ödenmiş olmasına rağmen yüklenici firma, vergisel yükümlülüklerinden kaçınmak amacıyla veya muvazaalı saiklerle yasal süresi içinde faturayı düzenlememiştir.
  • Alıcının Hukuki Girişimleri: İyi niyetli alıcı işletme, faturanın düzenlenmesi için satıcıya noter aracılığıyla resmi ihtarname çekmiş; aynı zamanda durumu Vergi Dairesi’ne ihbar ve bildirim dilekçesiyle ileterek üzerine düşen tüm yasal sorumlulukları yerine getirmiştir.
  • Muhasebeleştirme Aşaması: İşletme, fiilen teslim aldığı ve bedelini ödediği binayı 259 Verilen Avanslar hesabından 252 Binalar hesabına aktararak aktifleştirmeyi ve amortisman ayırmayı hedeflemektedir.

2.Vergi Usul Kanunu’nda Amortisman Şartları ve “Aktife Girme” Kavramı

VUK’un 313. maddesinde amortismanın mevzuu tanımlanırken; işletmede bir yıldan fazla kullanılan ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz bulunan gayrimenkullerin değerinin yok edilmesinin amortisman mevzuunu teşkil edeceği hüküm altına alınmıştır. VUK’un 320. maddesi ise amortisman süresinin, kıymetlerin aktife girdiği yıldan başlayacağını belirtir.

Kanun koyucu, amortisman hakkının doğumu için “fatura ibrazını” kurucu bir şart olarak saymamıştır.

Vergi hukuku doktrininde ve Danıştay kararlarında “aktife girme” kavramı; şekli bir belgenin varlığına değil, iktisadi kıymetin hukuken ve fiilen işletmenin tasarrufuna geçmesine, kullanıma hazır hale gelmesine ve fiilen işletme faaliyetinde kullanılmaya başlanmasına bağlanmıştır. Somut vakada bina teslim alınmış ve kullanılmaya başlanmış olduğundan “aktife girme” şartı fiilen gerçekleşmiştir.

3.Olayların Gerçek Mahiyeti İlkesi (VUK Madde 3/B) ve Muvazaa Karşısında Mükellef Hakkı

Vergi Usul Kanunu’nun 3/B maddesi uyarınca; “Vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır.” Aynı maddeye göre vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti, yemin hariç her türlü delille ispatlanabilir.

Vakada satıcının muvazaalı bir yaklaşımla faturayı kesmekten imtina etmesi, gerçekleşmiş olan inşaat ve teslim vakıasını ortadan kaldırmayacağı açıktır.

Türk Hukuku’nun temel ilkelerinden olan “hiç kimse kendi kusurundan veya kötü niyetinden hak elde edemez” kuralı gereğince, satıcının belge düzenleme yükümlülüğüne aykırı davranmasının mali faturası, ödemesini banka yoluyla yapmış, ihtarname çekmiş ve Maliye’ye bildirimde bulunmuş iyi niyetli alıcıya kesilemez.

4.Muhasebe Akışı ve Safi Kazancın Tespiti

İşletmenin banka dekontlarıyla tevsik edilen ödemeleri 259 Verilen Avanslar hesabında biriktirmesi, binanın teslimiyle birlikte bu tutarı 252 Binalar hesabına virmanlayarak aktifleştirmesi muhasebenin “özün önceliği” kavramının zorunlu bir sonucudur.

Fiilen işletmenin kullanımında olan ve ticari kazancın elde edilmesine katkı sağlayan bir binanın amortismanını ayırmamak, dönemsellik ilkesine aykırı olduğu gibi işletmenin gerçek safi kazancının tespitini engelleyerek mükellef aleyhine haksız bir vergi yükü doğurulması, kanaatimizce doğru bir yaklaşım olmayacaktır.

5.Faturasız Binada Amortisman Ayırabilmenin Hukuki ve Pratik Şartları

Gelir İdaresi nezdinde VUK Madde 227 (kayıtların tevsiki) gerekçesiyle yaşanabilecek şekli eleştirilerin bertaraf edilmesi ve olası bir vergi yargısı sürecinde işlemin hukuka uygunluğunun kesinleşmesi için örnek vaka çerçevesinde aşağıdaki şartların sağlanması gerekir:

  • Ödemelerin Tevsiki: Bina bedeline ilişkin tüm ödemelerin banka veya finans kurumları aracılığıyla satıcıya yapıldığının dekontlarla ve avans hesap kayıtlarıyla ispatlanması.
  • Fiili Teslim ve Kullanım: İnşaatın tamamlandığının yapı kullanma izin belgesi (iskan), teslim tutanağı, elektrik-su abonelik başlangıçları ve fiili kullanım tespitleriyle belgelenmesi.
  • İyi Niyetin ve Hukuki Mücadelenin İspatı: Alıcının faturayı temin etmek amacıyla satıcıya noter aracılığıyla ihtarname çekmiş olması, durumu Vergi Dairesi’ne (Maliye’ye) resmi dilekçeyle bildirmiş bulunması ve gerekiyorsa ticaret mahkemesinde faturanın düzenlenmesi / maliyet tespiti davası açmış olması.
  • KDV Ayrıştırması: Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 29. ve 34. maddeleri gereği KDV indirimi açıkça “fatura üzerinde gösterilme” şartına bağlı olduğundan, fatura temin edilene kadar KDV tutarının indirim konusu (191 İndirilecek KDV) yapılmaması; yalnızca KDV hariç gerçek maliyet bedelinin aktifleştirilerek amortismana tabi tutulması.

6.Sonuç ve Kanaat

Örnek vaka kapsamında; bedeli banka kanalıyla ödenerek 259 Verilen Avanslar hesabında takip edilen, inşası tamamlanıp fiilen teslim alınarak işletme faaliyetine tahsis edilen, faturasının düzenlenmesi için satıcıya noterden ihtarname çekilen ve durumu Maliye’ye bildirilen gayrimenkul için şekli belge eksikliği gerekçesiyle amortisman hakkı engelleyen bir durum olmaması gerekir.

Mükellefin iyi niyetini ve ekonomik gerçekliği yukarıdaki delillerle tevsik etmesi kaydıyla, ilgili tutarı 252 Binalar hesabına aktararak KDV hariç maliyet bedeli üzerinden amortisman ayırması Vergi Usul Kanunu’nun 3/B, 313 ve 320. maddelerinin özüne ve Danıştay’ın yerleşik içtihatlarına tam uygunluk nitelikte olacaktır.

Kontrol

Özkaynaklarda Yer Alan Geçmiş Yıl Kârlarının Geçmiş Yıl Zararlarına Mahsubu

Ahmet GÜZEL WRS İmperium, Yönetici, Sorumlu Ortak Özkaynaklarda Yer Alan Geçmiş Yıl Kârlarının Geçmiş Yıl …