Yusuf GÜLER
WRS İmperium, Ortak

1 Ekim 2026 Tarihli TCMB Uygulama Talimatı Çerçevesinde Değerlendirme, Formun Doldurulması ve Örnek Uygulama

ÖZET

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerinin Türk lirasına dönüşümünün desteklenmesine ilişkin uygulama talimatını yenilemiş ve yeni talimat 1 Ekim 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yeni düzenleme ile “döviz almama taahhüdü” esasına dayalı sistemden, SMMM veya YMM tarafından imzalanan Döviz Pozisyonu Bildirim Formuna dayalı bir sisteme geçilmiştir.

Bu çalışmada; (i) desteğin kapsamı ve işleyişi, (ii) Döviz Pozisyonu Bildirim Formunun hangi tarihin verileriyle, hangi kur ile ve hangi hesaplardan doldurulacağı, (iii) firma satış limiti ve kıst dönem uygulaması, (iv) özel durumlar ile (v) gerçeğe aykırı beyanın yaptırımları soru-cevap yöntemiyle ele alınmaktadır. Form kalemleri, TCMB’nin Sistemik Risk Veri Takip Sistemi Açıklama Formu (2026) esas alınarak Tek Düzen Hesap Planı ile eşleştirilmiş ve konu örnek bir hesaplama ile somutlaştırılmıştır.

Anahtar kelimeler: Döviz dönüşüm desteği, döviz pozisyonu oranı, EK-C, firma satış limiti, kıst dönem, e-YMM tam tasdik raporu, SRVTS açıklama formu.

Not: Parantez içindeki madde (md.), fıkra ve ek numaraları, aksi belirtilmedikçe Uygulama Talimatına aittir.

1. GİRİŞ

Bir ihracatçı düşünün…

Yurt dışındaki alıcısından ihracat bedeli gelmiş, dövizini bankası aracılığıyla Merkez Bankasına satıp dönüşüm desteğinden yararlanmak istiyor. Bankaya gidiyor; bankanın ilk sorduğu şey artık “döviz almama taahhüdünüz” değil, mali müşavirinin imzaladığı Döviz Pozisyonu Bildirim Formu oluyor.

WRS İmperium olarak 07.08.2026 tarih ve 600/2026/04 sayılı sirkülerimizde, 1 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/11 sayılı Tebliğ ile döviz almama taahhüdünün kaldırılacağını ve yerine “döviz pozisyon oranı” şartının getirileceğini duyurmuştuk. Aynı sirkülerde, %3 olarak uygulanan destek oranının 31.01.2027 tarihine kadar uzatıldığını da belirtmiştik. O tarihte oranın sayısal sınırı ve hesaplama yöntemi henüz belirlenmemişti.

1 Ekim 2026 tarihli Uygulama Talimatı ile bu belirsizlik giderilmiştir. Sınır %10 olarak belirlenmiş (md. 5/4), oranın formülü EK-C’de gösterilmiş ve formun SMMM veya YMM tarafından hazırlanıp imzalanması zorunlu hale getirilmiştir (md. 7/1).

Kısacası destek, artık bir meslek mensubunun imzasına bağlanmıştır. Bu nedenle makalemizde formun doldurulmasına özellikle ağırlık verilmiştir.

2. KAPSAM VE İŞLEYİŞ

Soru 1: Destekten kimler yararlanabilir?

Türkiye’de kanuni yerleşim yeri bulunan ve tüzel kişiliği haiz firmalar yararlanabilir. Bankalar ve Merkez Bankasınca belirlenen diğer mali kuruluşlar kapsam dışındadır (md. 3/1-ı). Tanım gereği tüzel kişilik arandığından şahıs işletmeleri kapsamda değildir.

Soru 2: Hangi dövizler destek kapsamındadır?

Talimat, “yurt dışı kaynaklı döviz” kavramını üç kalemle sınırlamıştır (md. 3/1-ö):

1. Döviz cinsi mal ihracatı gelirleri,
2. Yurt dışında yerleşiklerden elde edilen ve yurda getirilen döviz kazandırıcı hizmet gelirleri (yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler dâhil),
3. Serbest bölge firmalarının yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettikleri dövizler.

Kıymetli maden ihracatından kaynaklanan dövizler ise kapsam dışında tutulmuştur.

Soru 3: Destek tutarı nasıl hesaplanır?

Döviz, aracı banka kanalıyla Merkez Bankasına satılır. Satış günü saat 11.00’de ilan edilen döviz alış kuru “dönüşüm kuru” olarak esas alınır (md. 3/1-ç). Bu kurla bulunan TL tutara Tebliğde belirlenen “cari oran” uygulanır (md. 3/1-c, md. 5/1).

Sirkülerimizde belirttiğimiz üzere Tebliğdeki temel oran %2 olmakla birlikte, geçici madde uyarınca 31.01.2027 tarihine kadar %3 olarak uygulanmaktadır. Örneğin 500.000 USD’nin 49,00 TL temsilî kurdan satışında TL karşılığı 24.500.000 TL, destek ise 735.000 TL olur.

İşleme esas döviz cinsleri ABD doları, Euro ve İngiliz sterlinidir; diğer cinsler banka tarafından bu üç dövizden birine çevrilerek satılır (md. 4).

Soru 4: Merkez Bankasına satılan döviz geri alınabilir mi?

Hayır. Satılan dövizler hiçbir surette iade edilmez (md. 5/3). Destek talebi reddedilse dahi döviz geri verilmez. Firma bu hususu talep formunda ayrıca gayrikabili rücu olarak taahhüt etmektedir (EK-B).

Soru 5: Başvuru hangi belgelerle yapılır?

Satış sırasında aracı bankaya EK-B Talep Formu ile EK-C Döviz Pozisyonu Bildirim Formu verilir. Bunlara ek olarak işlem türüne göre şu belgeler ibraz edilir (md. 5/1-a, md. 5/9):

• Mal ihracatında gümrük beyannamesi,
• Döviz kazandırıcı hizmette fatura,
• Serbest bölge satışlarında Serbest Bölge Müdürlüğünce onaylı Serbest Bölge İşlem Formu.

Soru 6: EK-B1’deki kontrol ilişkisi listesi neden önemlidir?

Talep formunun eki olan EK-B1’de; firmanın kontrol ettiği, firmayı kontrol eden ve firmayı kontrol eden kişilerin kontrol ettiği firmalar beyan edilir. Kontrol ölçütü %50’dir: sermaye, oy hakkı veya yönetim kurulu üyelerinin en az yarısı (md. 3/1-ğ).

Bu liste basit bir formalite değildir. Bir firma hakkında usulsüzlük tespit edilirse, tutar ödenene kadar listedeki firmaların talepleri de kabul edilmez (md. 8/4). Eksik beyan ayrıca gerçeğe aykırı beyan sayılır.

Soru 7: Aracı banka komisyon alabilir mi?

Alabilir. Ancak komisyon, ödenen destek tutarının %1’ini aşamaz (md. 7/14).

3. DÖVİZ POZİSYONU BİLDİRİM FORMU (EK-C)

3.1. Formun Hazırlanması ve İmzası

Soru 8: Formu kim hazırlar, kim imzalar?

Form, SMMM veya YMM tarafından hazırlanıp imzalanır. Ardından firmanın genel müdürü ve finans müdürü, bilgilerin doğruluğunu teyit ederek imzalar. Form bankaya ıslak veya elektronik imzalı verilir; birden fazla bankaya verilecekse her biri için ayrı nüsha imzalanır (md. 7/1; EK-C Açıklama 2 ve ilk Açıklama 3).

Forma, meslek mensubunun odanın çalışanlar listesinde kayıtlı olduğunu gösteren Faaliyet Belgesi eklenir. Belgenin aslı bir kez verildikten sonra, üç ay boyunca aynı meslek mensubunun düzenlediği diğer formlar için yeniden ibraz gerekmez. Banka belgeyi karekod veya oda doğrulama sistemi üzerinden kontrol eder (md. 7/1).

Uygulama notu: Formun altındaki beyan, meslek mensubunun fiziki döviz ve altını saydığını, kaydi varlık ve yükümlülükleri ise belge üzerinden tespit ettiğini söylemektedir. İmza atılan şey, bu fiili tespittir.

3.2. Döviz Pozisyonu Oranı

Soru 9: Oran nasıl hesaplanır ve sınır nedir?

Oran şu formülle bulunur (md. 3/1-f; EK-C):

Döviz Pozisyonu Oranı = A / maks{B, C}

• A (Hazır Döviz Varlıkları Toplamı):1 Kasa + 1.2 Alınan Çekler + 1.3 Bankalar − 1.4 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri + 1.5 Diğer Hazır Değerler + 1.6 Menkul Kıymetler + 1.8 Ortak, İştirak ve Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar
• B: Net satış hasılatı (TL)
• C: Aktif toplamı (TL ve YP tüm varlıklar, TL)

Oran %10’u aşarsa firma destekten yararlanamaz (md. 5/4).

Kritik nokta: Formül yalnızca aktif taraftaki hazır değerlere bakar. Döviz borçları ve pasif kalemler formda bildirilir, ancak oranı azaltmaz. Yani 10 milyon dolar döviz kredisi olan bir firma, kasasındaki dövizi bu krediyle “netleştiremez”. Ticari alacaklar (1.7) ve diğer alacaklar (1.9) da A’ya girmez.

3.3. Hangi Tarihin Verileri Yazılır?

Soru 10: Form bugün tarihli düzenleniyorsa hangi tarihin verileri yazılır?

Uygulamada en çok karıştırılan nokta budur. Formda üç ayrı tarih kavramı bulunmaktadır:

Tablo 1: EK-C’de Esas Alınan Tarihler (1 Ekim 2026 tarihli form için)

Formdaki kalem	Esas alınan tarih	01.10.2026 tarihli formda
Döviz ve altın varlık/yükümlülük bakiyeleri (I ve II)	Formun düzenleme tarihi (EK-C başlıkları ve meslek mensubu beyanı)	01.10.2026 bakiyesi
TL’ye çevirme kuru	İçinde bulunulan yılın ilk iş günü (EK-C, ikinci Açıklama 3)	TCMB’nin 2 Ocak 2026 döviz alış kuru (1 Ocak tatil); altında Borsa İstanbul’un aynı gün fiyatı
B (Net Satış Hasılatı) ve C (Aktif Toplamı)	GİB’e verilen yıllık beyannamedeki en güncel yıl sonu verisi (EK-C Açıklama 6)	2025 yılı kurumlar vergisi beyannamesi: 2025 net satışları ve 31.12.2025 aktif toplamı

Kısacası bakiye bugünün, kur yıl başının, hasılat ve aktif son yıllık beyannamenin verisidir. Güncel kur, geçici vergi beyannamesi ya da son mizan kullanılmaz. Özel hesap dönemi olan firmalarda son verilen yıllık beyannamenin dönem sonu esas alınır.

EK-C açıklamalarında “(3)” numarası iki kez kullanılmıştır. Kur hükmü ikinci (3) numaralı açıklamada yer almaktadır; talimatı okurken bu karışıklığa dikkat edilmelidir.

3.4. Bakiyenin Tespiti

Soru 11: Bütün kayıtlar aynı gün deftere işlenmiş olamaz. Düzenleme günü bakiyesi nasıl tespit edilir?

Talimat defter kaydını şart koşmamaktadır. Formdaki “kaydi” kelimesi “deftere kayıtlı” anlamında değil, fiziki olmayan varlık anlamında kullanılmıştır: mevduat, alacak, kredi gibi. Meslek mensubu beyanı da bunu açıkça ortaya koymaktadır:

• Fiziki döviz ve altın, düzenleme günü sayılarak tespit edilir.
• Kaydi varlık ve yükümlülükler, düzenleme günü bakiyesi üzerinden hesap ekstresi, senet ve sözleşme gibi belgelerle tespit edilir.

Yani kaynak muavin değil, belgedir. SRVTS Açıklama Formu da bakiyelerin, o tarih için bilanço çıkarılıyormuş gibi yansıtılmasını istemektedir. Pratikte bankalar için o günün ekstresi, krediler için bankanın bakiye yazısı veya ödeme planı, çek ve cari hesaplar için portföy listesi ve mutabakat kullanılır.

Talimat “gün sonu” ya da “gün başı” ayrımı yapmıyor. Kanaatimiz, en savunulabilir yolun düzenleme günü sabah, işlem başlamadan önceki bakiyeyi almak olduğu yönünde. Bu bakiye bir önceki günün kapanışına eşittir ve defter bir gün öncesine kadar işlenmişse onunla da büyük ölçüde örtüşür. Hangi saatin bakiyesini aldığınızı çalışma kâğıdına not edin, ekstreleri dosyada saklayın.

3.5. Formun Kalem Kalem Doldurulması

Soru 12: Formdaki kalemler hangi hesaplardan doldurulur?

EK-C’nin 1 numaralı açıklaması, formun doldurulmasında TCMB’nin Sistemik Risk Veri Takip Sistemi Açıklama Formunun dikkate alınacağını belirtmektedir. EK-C’deki kalem adları bu formdaki kalemlerle birebir aynıdır. Açıklama formu, her kalemin Tek Düzen Hesap Planındaki karşılığını “ilgili hesaplar” başlığı altında vermiştir.

Aşağıdaki tabloda bu eşleştirme, kalemin döviz pozisyonu oranının payına (A) girip girmediği ile birlikte gösterilmiştir. Formda yalnızca bu hesapların döviz ve altın cinsinden kısmının TL karşılığı yazılır.

Tablo 2: EK-C Aktif Kalemleri ve Tek Düzen Hesap Planı Karşılıkları

EK-C kalemi	İlgili hesaplar	A’ya dahil mi?	Dikkat edilecek husus
1.1 Kasa	100	Evet	Efektif döviz düzenleme günü sayılır.
1.2 Alınan Çekler	101	Evet	Henüz tahsil veya ciro edilmemiş döviz çekleri.
1.3 Bankalar (1.3.1 Yurt içi, 1.3.2 Yurt dışı mevduat)	102	Evet	Vadesiz ve vadeli mevduat birlikte; altın ve kıymetli maden mevduatı da bu kaleme yazılır.
1.4 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri	103	Evet, düşülür	Formda pozitif yazılır, A hesabında çıkarılır.
1.5 Diğer Hazır Değerler	108	Evet	Döviz cinsinden kredi kartı satış alacakları buraya yazılır.
1.6 Menkul Kıymetler	110, 111, 112, 118 eksi 119	Evet	Değer düşüklüğü karşılığı netleştirilir.
1.7 Ticari Alacaklar (1.7.1 Yurt içi, 1.7.2 Yurt dışı)	120, 121, 126, 127, 128 eksi 129; 220, 221, 226 eksi 229	Hayır	İlişkili tarafların ticari alacakları da buraya yazılır; yurt içi/yurt dışı ayrımı müşterinin yerine göre yapılır.
1.8 Ortak, İştirak ve Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar	131, 132, 133, 231, 232, 233	Evet	Yalnızca ticari olmayan alacaklar; ortağa verilen döviz borç A’yı büyütür.
1.9 Diğer Alacaklar	135, 136, 138 eksi 139; 235, 236 eksi 239	Hayır	İlişkili olmayan taraflardan ticari olmayan alacaklar.
1.10 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri	170	Hayır
1.11 Gelir Tahakkukları	181, 281	Hayır

Tablo 3: EK-C Pasif Kalemleri ve Tek Düzen Hesap Planı Karşılıkları

EK-C kalemi	İlgili hesaplar	Dikkat edilecek husus
2.1.1 Krediler (2.1.1.1 Yurt içi, 2.1.1.2 Yurt dışı)	300, 303, 400	Ayrım krediyi veren kuruluşun yerleşikliğine göre yapılır. 309 veya 409’da izlenen kredi de buraya yazılır.
2.1.2 Finansal Kiralama Borçları	301, 401
2.1.3 Çıkarılmış Menkul Kıymetler	304, 305, 306, 405, 407
2.1.4 Diğer Mali Borçlar	309, 409	Kredi niteliği taşımayan mali borçlar.
2.2 Ticari Borçlar (2.2.1 Yurt içi, 2.2.2 Yurt dışı)	320, 321, 326, 329, 420, 421, 426, 429	İlişkili taraflara ticari borçlar da buraya; ayrım satıcının yerine göre.
2.3 Ortaklara, İştiraklere ve Bağlı Ortaklıklara Borçlar	331, 332, 333, 431, 432, 433	Yalnızca ticari olmayan borçlar.
2.4 Diğer Borçlar	335, 336, 436
2.5 Avanslar	340, 349, 440, 449	Yalnızca alınan avanslar; verilen avanslar bu kalemde yer almaz.
2.6 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri	350
2.7 Gider Tahakkukları	381, 481

Kaynak: SRVTS Açıklama Formu 2026, md. 2.1.1 ve 2.1.2.

3.6. Açıklama Formundan Gelen Genel Kurallar

Soru 13: Kalemler hangi değerleme esasına göre yazılır? Reeskont yapılır mı?

Açıklama formuna göre ölçüm ve değerlemede, aksi belirtilmedikçe Vergi Usul Kanunu esas alınır. Alacak ve borç hesapları için reeskont hesaplanmaz (SRVTS Açıklama Formu md. 1.2). Düzenleyici hesaplar ise asıl hesaptan düşülerek net tutar yazılır; örneğin şüpheli ticari alacaklar karşılığı (129) ticari alacaklardan, değer düşüklüğü karşılığı (119) menkul kıymetlerden düşülür (md. 1.3 ve 1.4).

Soru 14: Hesap kodu mu esastır, kalemin tanımı mı?

Tanımı esastır. Firma bir tutarı muhasebe takibi gereği farklı bir hesapta izliyorsa, o tutar tanımına uyan kaleme yazılır. Açıklama formundaki örnekle; 409 Diğer Mali Borçlar hesabında izlenen bir banka kredisi, Diğer Mali Borçlar’a değil Krediler kalemine yazılır (md. 1.3). Aynı mantıkla, 136’da izlenen ancak niteliği itibarıyla ortaktan alacak olan bir tutar 1.8’e yazılmalıdır. Bu ayrım A’yı doğrudan etkilediği için önemlidir.

Soru 15: Ters bakiyeli kalemler nasıl yazılır?

Formdaki bütün tutarlar pozitif yazılır. Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri gibi düzenleyici nitelikteki kalemler de pozitif değerle girilir; işaret, hesaplamada dikkate alınır (md. 1.4; EK-C Açıklama 7).

Soru 16: Dövize endeksli kalemler ne olacak?

Dövize veya altına endeksli varlık ve yükümlülükler de döviz/altın kalemi sayılır (EK-C Açıklama 4). Örneğin dövize endeksli bir TL kredi, tutarı TL olarak ödense bile 2.1.1 Krediler kaleminde gösterilir.

Soru 17: Açıklama formunda vade ayrımı var. EK-C’de de yapılacak mı?

Açıklama formu, SRVTS raporlamasında tutarların “0-3 ay” ve “tüm vadeler” olarak ayrılmasını ister (md. 1.5). EK-C’de ise her kalem için tek bir “TL karşılığı” sütunu bulunmaktadır. Kanaatimizce EK-C’ye kalemin vade ayrımı yapılmamış toplam bakiyesi yazılmalıdır.

Dikkat Edilmesi Gereken İnce Nokta (Kur): SRVTS raporlamasında döviz bakiyeleri, raporlama döneminin son iş günündeki TCMB döviz alış kuruyla çevrilir (SRVTS Açıklama Formu md. 1.6). EK-C ise bu konuda özel bir hüküm getirmiş ve içinde bulunulan yılın ilk iş günü kurunun kullanılmasını öngörmüştür (EK-C, ikinci Açıklama 3). EK-C açıklaması özel hüküm olduğundan, Döviz Pozisyonu Bildirim Formunda yıl başı kuru kullanılmalıdır. SRVTS’ye raporlama yapan firmalarda iki rapordaki TL tutarlarının farklı çıkması bu nedenle doğaldır.

Soru 18: B (Net Satış Hasılatı) ve C (Aktif Toplamı) nereden alınır?

Her ikisi de GİB’e verilen yıllık beyannamedeki en güncel yıl sonu verisinden alınır (EK-C Açıklama 6). C, bilançonun TL ve yabancı para tüm varlıklarını kapsayan aktif toplamıdır; yalnızca döviz varlıkları değildir. Oranın paydası bu ikisinden büyük olanıdır. Dolayısıyla aktif toplamı satışlarından büyük olan bir firmada belirleyici olan aktif toplamıdır.

Açık soru: Henüz yıllık beyanname vermemiş yeni kurulan firmalarda B ve C’nin nasıl belirleneceği talimatta düzenlenmemiştir. Bu durumdaki firmaların, aracı banka üzerinden Merkez Bankasının görüşünü alması uygun olacaktır (md. 10/4).

3.7. Örnek Uygulama

Örnek 1: (Döviz pozisyonu oranının hesabı)

(ABC) İhracat A.Ş., 01.10.2026 tarihinde ihracat bedelini satmak üzere aracı bankasına başvuracaktır. YMM’si formu aynı gün düzenlemektedir. 2026 yılının ilk iş günü olan 2 Ocak 2026’da ilan edilen döviz alış kurlarının USD için 43,00 TL, EUR için 50,00 TL olduğu varsayılmıştır (temsilî kur).

Şirketin 01.10.2026 tarihli belgelere dayanan döviz bakiyeleri ve 2025 yılı kurumlar vergisi beyannamesindeki verileri şöyledir:

Tablo 4: (ABC) A.Ş. Hazır Döviz Varlıkları (A)

EK-C kalemi	Döviz tutarı	Kur (temsilî)	TL karşılığı
1.1 Kasa	10.000 USD	43,00	430.000
1.2 Alınan Çekler	50.000 USD	43,00	2.150.000
1.3.1 Yurt İçi Mevduat	1.500.000 USD	43,00	64.500.000
1.3.1 Yurt İçi Mevduat	200.000 EUR	50,00	10.000.000
1.4 Verilen Çekler (-)	100.000 USD	43,00	(4.300.000)
1.8 Ortaktan Alacaklar	30.000 USD	43,00	1.290.000
A. Hazır Döviz Varlıkları Toplamı			74.070.000

Şirketin ayrıca 2.000.000 USD (86.000.000 TL) yurt dışı ticari alacağı bulunmaktadır. Bu tutar formun 1.7.2 satırına yazılır, ancak A’ya girmez.

2025 yılı beyannamesine göre net satışlar (B) 820.000.000 TL, 31.12.2025 aktif toplamı (C) 650.000.000 TL’dir. Payda, bu ikisinden büyük olan 820.000.000 TL’dir.

Oran = 74.070.000 / 820.000.000 = %9,03

Oran %10’un altında olduğundan şirket destekten yararlanabilir.

Örnek 2: (Sınırın aşılması)

Aynı şirketin bankada 300.000 USD daha mevduatı olduğu varsayılsın. Bu tutarın TL karşılığı 12.900.000 TL’dir ve A 86.970.000 TL’ye yükselir.

Oran = 86.970.000 / 820.000.000 = %10,61

Oran %10’u aştığından şirket destekten yararlanamaz.

Bu örnekte şirketin A için tavanı 82.000.000 TL’dir (820.000.000 × %10). İlk örnekteki bakiyeyle şirketin, temsilî kurla yaklaşık 184.000 USD daha hazır döviz varlığı tutma marjı bulunmaktadır.

Uygulama notu: Ortaklardan döviz alacağı (1.8) A’ya dahil edildiğinden, ortağa döviz borç verilmesi oranı yükseltir. Buna karşılık döviz kredisi kapatılması gibi pasif işlemler A’yı ancak kullanılan döviz kadar azaltır. Oranın sınıra yakın olduğu firmalarda, satıştan önce bu hesaplamanın güncellenmesini öneriyoruz.

3.8. Geçerlilik Süresi ve Şekil Şartları

Soru 19: Bugün tarihli forma son mizan bakiyelerini yazmak mümkün müdür?

Değildir. Banka, firmanın kendi nezdindeki döviz varlıklarının forma doğru yansıtılıp yansıtılmadığını kontrol etmekle yükümlüdür (md. 7/1). Eski tarihli bakiye yazıldığında fark kaçınılmaz olarak ortaya çıkar. Bu durum, aşağıda ele alınan gerçeğe aykırı belge yaptırımlarının kapısını aralar. Meslek mensubunun imzaladığı beyan bakiyenin o gün belgeyle tespit edildiğini söylemektedir; bu beyanın içi dolu olmalıdır.

Soru 20: Form ne kadar süre geçerlidir?

Düzenleme tarihinden itibaren 15 gün. Bu süre içinde aynı formla birden fazla işlem yapılabilir (md. 5/4; EK-C başlığı). Süre dolunca yeni tarihli ve yeni bakiyeli form düzenlenmesi gerekir.

Soru 21: Formun şekline ilişkin başka kurallar var mıdır?

Vardır (EK-C başlığı ve Açıklama 5):

• Satır ve sütun silinmez.
• Tutarlar boşluk bırakılmadan ve yalnızca rakamla yazılır.
• Oran hesaplamasında kullanılmayan taralı alanlar doldurulmaz.
• Firma ünvanı, VKN, telefon ve e-posta bilgileri eksiksiz yazılır.

4. LİMİTLER

Soru 22: Bir firma yılda en fazla ne kadar destek alabilir?

İki ayrı sınır birlikte uygulanır:

1. Azami destek tutarı: Bir takvim yılında en fazla 100.000.000 TL destek alınabilir (md. 5/5).
2. Firma satış limiti: Firmanın yıl içinde Merkez Bankasına satabileceği toplam dövizin TL karşılığı bu limiti aşamaz (md. 6/1).

Limit kullanım dönemi takvim yılıdır (md. 3/1-j) ve kullanılmayan limit izleyen yıla devretmez (md. 6/1).

Soru 23: Firma satış limiti nasıl belirlenir?

Limit, firmanın “katma değeri” esas alınarak Merkez Bankasınca hesaplanır (md. 3/1-h, md. 6/2 ve 6/3):

• Firma kârlılığı: GİB’e beyan edilen faaliyet kârı,
• İşgücü maliyeti: SGK’ya bildirilen ve prime esas 12 aylık ücret ödemeleri ile çalışanlar adına ödenen sosyal güvenlik primlerinin toplamı.

Firma zarar etmişse yalnızca işgücü maliyeti dikkate alınır. Limit yılda iki kez, esas olarak Ocak ve Temmuz aylarında güncellenir (md. 6/4).

Soru 24: Limit aşağı yönlü güncellenirse destek geri istenir mi?

Hayır. Yeni limit, yıl içinde satılan toplam dövizin altında kalsa bile aradaki fark için iade istenmez. Ancak firma, yeniden kullanılabilir limit oluşana kadar destekten yararlanamaz. Yukarı yönlü güncellemede ise yeni limit oluştuğu ölçüde destek kullanımına devam edilir (md. 6/6 ve 6/7).

Soru 25: Faaliyet kârı verisi yoksa ya da olağandışıysa ne olur? YMM’nin burada bir rolü var mıdır?

Vardır ve bu hüküm meslek mensupları açısından talimatın en dikkat çekici düzenlemelerinden biridir. Merkez Bankası, faaliyet kârı verisi bulunmayan veya olağandışı özellik gösteren firmalarda limiti yalnızca işgücü maliyetinden hesaplar. Bu firmalar, limit hesabında kullanılan yıla ait e-YMM tam tasdik raporu ile faaliyet kârlarını bankaya tevsik ederlerse, raporda tespit edilen faaliyet kârı limit hesabına dahil edilir (md. 6/5).

Türkçesi şu: tam tasdik raporu artık doğrudan bir finansal hakka dönüşmektedir. Raporda faaliyet kârının açık ve izlenebilir biçimde ortaya konması bu nedenle ayrı bir önem taşımaktadır.

Soru 26: 2026 yılının son çeyreği için özel bir durum var mıdır?

Evet, kıst dönem uygulaması bulunmaktadır (Geçici md. 4). 1 Ekim–31 Aralık 2026 dönemi için:

• Firma satış limiti 0,25 katsayısı ile çarpılarak uygulanır.
• Azami destek tutarı da 0,25 ile çarpılır; bu dönem için üst sınır 000.000 TL‘dir.
• 1 Ekim 2026 öncesinde yapılan satışlar ve alınan destekler bu dönemin limit hesabında dikkate alınmaz.

Yani yılın ilk dokuz ayında limitini dolduran firma da 1 Ekim itibarıyla dörtte birlik bir limitle yeniden başlar.

Soru 27: Destekten yararlanılamazsa veya destek iade edilirse limit geri gelir mi?

Gelmez. O satış nedeniyle limitten düşülen tutar limite geri eklenmez (md. 6/10).

5. ÖZEL DURUMLAR

Soru 28: Peşin ihracat bedellerinde işleyiş nasıldır?

Firma, döviz satışı sırasında gümrük beyannamesi bilgisi olmadan talep formuyla başvurur. Döviz TL’ye çevrilip ödenir, ancak destek tutarı hemen ödenmez. Satışı izleyen 6 ay içinde, en az satılan döviz tutarında ve ödeme şekli “Peşin Ödeme” yazılı gümrük beyannamesi bilgisi ile döviz pozisyonu bildirim formu bankaya bildirilir; destek bu ibrazdan sonra ödenir. Limit kontrolü ise satış anında yapılır ve tutar limitten o an düşülür (md. 5/1-b, md. 5/2, md. 6/9).

Soru 29: Hizmet ve serbest bölge satışlarında süre sınırı var mıdır?

Vardır. Döviz kazandırıcı hizmetlerde kesin fatura tarihinden, serbest bölge satışlarında ise Serbest Bölge İşlem Formuna göre çıkışın onaylandığı tarihten itibaren 180 gün içinde dövizin Merkez Bankasına satılması gerekir (md. 5/9-b ve c).

Mal ihracatında ise yalnızca İhracat Bedeli Kabul Belgesinde “bedel getirme ve/veya ihbar süresi”, “ihtarname süresi” veya “ek süre” içinde düzenlendiği açıklaması bulunan dövizler destekten yararlanabilir (md. 5/9-a).

Soru 30: Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki ihracatta destek nasıl hesaplanır?

Banka, ihracata konu bedelsiz ithalat bulunup bulunmadığını gümrük beyannameleri üzerinden kontrol eder. Desteğe esas tutar, ihracat bedelinden bedelsiz ithalat tutarı düşülerek bulunur. Bedelsiz ithalat ihracat bedeline eşit veya fazlaysa destek ödenmez. Bedelsiz ithalatı da kapsayacak şekilde satış yapılırsa usulsüz kullanım hükümleri uygulanır. DİİB sahibi firmalarda bu hesaplamanın satıştan önce yapılması gerekir (md. 5/12).

Soru 31: ETGB ile yapılan ihracatta destek alınabilir mi?

Alınabilir. ETGB’nin aslının yanında firmadan, üç ay boyunca ETGB’li işlemleri yalnızca tek bir banka üzerinden yapacağını taahhüt eden EK-D beyannamesi alınır. Banka da bu sürede diğer bankalardan işlem yapılmadığını en az bir kez teyit eder (md. 5/10; EK-D).

Soru 32: Aracılı ihracatta destek kime ödenir?

DTSŞ, SDŞ veya diğer aracı ihracatçının getirdiği peşin olmayan ihracat bedellerinde döviz, tedarikçi/imalatçı adına satılabilir. Bunun için bankaya şunlar ibraz edilir:

• EK-E Aracılı İhracat Beyannamesi,
• Aracı ihracatçı ile tedarikçi arasındaki aracılı ihracat sözleşmesi,
• Tedarikçinin ünvanının kayıtlı olduğu gümrük beyannameleri ve ilgili ihraç kayıtlı faturalar.

Bu durumda satışı tedarikçi yapmış sayılır ve destek doğrudan onun hesabına aktarılır. Banka ayrıca taraflar arasında gerçek bir tedarik/imalat ilişkisi bulunduğunu tespit etmek zorundadır; tespit edilemezse satış yapılmaz (md. 5/6 ve 5/7, md. 7/4; EK-E). Döviz pozisyonu bildirim formu da bu durumda tedarikçi adına düzenlenir (md. 10/3).

Soru 33: Efektif olarak getirilen dövizlerde destek var mıdır?

Kısmen. Efektif getirilen döviz kazandırıcı hizmet bedelleri ile peşin mal ihracatı bedelleri için talep kabul edilmez. Peşin olmayan mal ihracatı bedellerinde ise Nakit Beyan Formu (NBF) şarttır. NBF’de ihracata ait gümrük beyannamesi bilgileri yer almalı ve döviz yalnızca beyannamenin 28 numaralı hanesindeki banka aracılığıyla satılmalıdır (md. 5/8).

Soru 34: Döviz başka bir yurt içi bankadan geldiyse ne olur?

Transferi yapan yurt içi bankadan, bedelin yurt dışından geldiğini gösteren SWIFT mesajı ve İhracat Genelgesinin ilgili belgeleri istenir. Yurt dışından geldiği tevsik edilemeyen tutarlarda destek verilmez. Ayrıca ihracat bedelinin hesaba geldiği tarih ile satış tarihi arasında hesap bakiyesinin bu bedelin altına düşmemiş ve başka dövizlerle tamamlanmamış olması gerekir (md. 7/2 ve 7/3).

Soru 35: Döviz kazandırıcı hizmete aracılık eden firmalar ne kadarlık destek alabilir?

Yalnızca aracılık hizmetinden hak ettikleri tutar kadar. Bu tutar, yurt dışı yerleşiğe kesilen fatura ile yurt içinde hizmeti sunan firmanın aracıya kestiği fatura arasındaki farka göre ve hizmeti sunan firmadan alınacak muvafakatname ile belirlenir (md. 5/11).

Soru 36: Reeskont kredisi kullanan firmalar yararlanabilir mi?

İhracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredisi veya finansmanı talimatlarının Ek-4 üncü maddeleri kapsamında kredi kullanan firmalar, kredi vadesi boyunca destekten yararlanamaz (md. 5/13).

6. YAPTIRIMLAR

Soru 37: Usulsüz kullanım tespit edilirse ne olur?

Desteğin usulsüz, amaca aykırı ya da gerçeğe aykırı bilgi ve belgeyle alındığı tespit edilirse geri ödenecek tutar şöyle hesaplanır (md. 8/1, md. 8/6):

1. Ödenen destek tutarı; tespit günü saat 11.00’de ilan edilen döviz alış kuru ile ödemede kullanılan dönüşüm kurundan hangisi yüksekse onunla çarpılır.
2. Bulunan tutara, satış tarihinden tespit tarihine kadar TCMB’nin tespit tarihinde geçerli en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden faiz eklenir (yıl 365 gün).
3. Doğacak BSMV de eklenir ve toplam tutar aracı banka eliyle tahsil edilir.

Soru 38: Paranın iadesiyle iş biter mi?

Bitmez. Tespit tarihinden itibaren firmanın destek talepleri ve Merkez Bankası kaynaklı kredi başvuruları kabul edilmez. Tutar ödendikten sonra da yasak devam eder: ilk tespitte 1 yıl, sonraki tespitlerde 3 yıl. İlgililer hakkında suç duyurusunda bulunulmasına Merkez Bankası karar verir. Birbiriyle bağlantılı tespitler tek tespit sayılır (md. 8/2 ve 8/3).

Tutar ödenene kadar, EK-B1’de beyan edilen kontrol ilişkili firmaların talepleri de kabul edilmez. Toplam usulsüz destek 100.000 TL’yi aşmıyorsa ve tutar ödenmişse süre yasakları uygulanmaz. Buna karşılık Merkez Bankası, tespitin niteliği ve tekrarına bakarak bu sürelerden bağımsız olarak da talepleri reddetmeye karar verebilir (md. 8/4, 8/7 ve 8/8).

Soru 39: Firmanın kusuru olmadan ihracat iptal olursa ne olur?

Destek yine iade edilir. Talimat, iptalin firmanın kastı veya kusuru olmaksızın gerçekleştiği durumda bile iptal edilen bedel üzerinden hesaplanan desteğin geri alınacağını açıkça düzenlemiştir (md. 10/5).

Soru 40: Hatalı işlem sonradan düzeltilebilir mi?

Yalnızca bankadan kaynaklanan operasyonel hatalar, işlem tarihinden itibaren en geç beş iş günü içinde tespit edilip banka kayıtlarıyla belgelenirse düzeltilebilir. Firmadan kaynaklanan hatalarda düzeltme kabul edilmez (md. 7/9). Bu nedenle formu ve belgeleri imzalamadan önce kontrol etmek, sonradan düzeltmeye güvenmekten çok daha önemlidir.

7. UYGULAMADA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR

• Form, düzenleme günü belgeyle tespit edilen bakiyelerle hazırlanmalı; ekstreler ve sayım tutanağı çalışma kâğıdında saklanmalıdır.
• TL’ye çevirmede güncel kur değil, yılın ilk iş günü TCMB döviz alış kuru kullanılmalıdır. SRVTS raporlamasındaki dönem sonu kuru bu forma taşınmamalıdır.
• B ve C, son verilen yıllık beyannameden alınmalı; geçici vergi beyannamesi veya güncel mizan kullanılmamalıdır.
• Kalemler hesap koduna göre değil, SRVTS Açıklama Formundaki tanıma göre yerleştirilmelidir. Özellikle ortaklardan alacaklar (1.8) A’ya girdiğinden 136 gibi hesaplarda izlenen ortak alacakları ayrıştırılmalıdır.
• Reeskont yapılmamalı, düzenleyici hesaplar netleştirilmeli, tüm tutarlar pozitif yazılmalıdır.
• Oran, satıştan önce hesaplanmalı; sınıra yakın firmalarda her yeni formda yeniden kontrol edilmelidir.
• Formun 15 günlük geçerlilik süresi ve faaliyet belgesinin 3 aylık süresi takip edilmelidir.
• EK-B1 kontrol ilişkisi listesi eksiksiz doldurulmalıdır; eksik beyan, grup firmalarını da etkileyen yaptırımlara yol açar.
• 2026 yılının son çeyreğinde satış limitinin ve azami desteğin dörtte bire indiği (azami 25.000.000 TL) planlamada dikkate alınmalıdır.
• Faaliyet kârı verisi olağandışı görünen firmalarda, e-YMM tam tasdik raporunun limit hesabında kullanılabileceği unutulmamalıdır.

8. SONUÇ

Yeni Uygulama Talimatı ile döviz dönüşüm desteği, “döviz almama taahhüdü” yerine ölçülebilir bir orana bağlanmıştır. Bu ölçüyü bankaya taşıyan belge ise SMMM veya YMM imzalı Döviz Pozisyonu Bildirim Formudur.

Formun mantığı basittir: bakiye bugünün, kur yıl başının, hasılat ve aktif son yıllık beyannamenin. Uygulamada hatanın en çok yapılacağı yer ise kalemlerin doğru hesaba yerleştirilmesidir. Bu noktada TCMB’nin SRVTS Açıklama Formu, EK-C’nin ayrılmaz bir parçası gibi okunmalıdır.

Talimat, firmadan kaynaklanan hataların düzeltilmesine izin vermemekte, gerçeğe aykırı beyanı ise kur farkı, faiz, BSMV ve kredi yasağı ile birlikte ağır biçimde yaptırıma bağlamaktadır. Dolayısıyla bu formda atılan imza, sıradan bir mutabakat imzası değildir.

Netice itibarıyla; belgesi dosyada, hesabı satıştan önce yapılmış ve doğru kalemlere yerleştirilmiş bir form, firmayı da meslek mensubunu da koruyacaktır.

Kaynakça

• TCMB, Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı, 1 Ekim 2026 (Ekler A–E dâhil)
• 2023/5 sayılı Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ ve 2026/11 sayılı değişiklik Tebliği
• TCMB, Sistemik Risk Veri Takip Sistemi Açıklama Formu 2026
• WRS İmperium, Döviz Dönüşüm Desteğinde Uygulama Esasları, Sirküler No 600/2026/04, 07.08.2026

Önemli not: Örneklerdeki kur ve tutarlar temsilîdir. Bu çalışma genel bilgilendirme amaçlı olup profesyonel görüş yerine geçmez.