Türkiye’nin Teknoloji Seviyesi ve Gaziantep Özeli

Ahmet GÜZEL
WRS İmperium, Yönetici, Sorumlu Ortak

Bu makalemizde Ankara Sanayi Odası (ASO) tarafından hazırlanan “İllerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi (ASO-İLTEK) 2025” raporu verilerine dayanılarak değerlendirme yapılmıştır.

1.Türkiye’nin Teknolojik Fotoğrafı: 2025 Analizi

Türkiye, küresel inovasyon liginde orta gelir grubu ekonomiler arasında Çin ve Malezya’nın ardından en yenilikçi üçüncü ülke konumunda yer almaktadır. Ancak ülke içindeki teknolojik gelişim, homojen bir dağılım yerine derinleşen bir bölgesel ve başta savunma olmak üzere sektörel ayrışma sergilemektedir.

ASO’nun “İllerin Teknolojik Gelişmişlik Endeksi (ASO-İLTEK) 2025” 2025 raporu, Türkiye’nin teknoloji coğrafyasını üç temel katmanda tanımlamaktadır:

• Liderler (Ankara ve İstanbul): Araştırma, yenilikçilik ve dijital altyapı kapasiteleriyle diğer illerden belirgin şekilde koparak kendi liglerini oluşturmuşlardır. Türkiye’nin yüksek teknoloji ihracatının %80’inden fazlası bu iki merkez tarafından gerçekleştirilmektedir.
• Takipçi Sanayi Merkezleri: Kocaeli, Bursa, Eskişehir, İzmir ve Kayseri gibi iller güçlü üretim altyapılarına sahip olsalar da dijitalleşme ve derin teknoloji üretiminde lider ikiliyle aralarındaki farkın açılması nedeniyle “irtifa kaybı” riskiyle karşı karşıyadırlar.
• Gelişmekte Olan Çeper: Dijital altyapı ve nitelikli insan kaynağı yetersizliği nedeniyle teknolojik dönüşümün dışında kalma riski taşıyan illeri kapsamaktadır.

Raporda Savunma Sanayii, Türkiye’nin teknolojik seviye ölçümünde ana kaldıraç olarak öne çıkmaktadır. Savunma ve havacılık sanayiinde kilogram başına ihracat değeri 65 doları aşmaktadır. Bu bağlamda Türkiye ortalamasının 1,57 dolar olduğu düşünülürse bu sektörün ortaya çıkardığı katma değeri daha da önemli kılmaktadır.

2.Gaziantep: Sanayi Gücü ve Teknolojik Dönüşüm Sınavı

Gaziantep, Türkiye’nin üretim ve ihracat merkezlerinden biri olmasına rağmen, teknolojik gelişmişlik endeksinde potansiyeli ile performansı arasında bir denge arayışında olduğu değerlendirilebilir.

Genel Konum ve Sıralama: Gaziantep, ASO-İLTEK 2025 genel sıralamasında 33. sırada yer almaktadır. İlin genel endeks skoruna göre derecesi ise DC (Düşük-Orta) kategorisindedir. 2024 yılındaki 39. sıradan altı basamak yükselmiş olması, ilde hafif de olsa teknolojik bir ivmelenme olduğuna işaret etmektedir.

Alt Endeks Performansları

• Teknoloji Çıktıları: Gaziantep’in en güçlü olduğu alanlardan biridir. İl, teknoloji çıktıları alt endeksinde Türkiye genelinde 14. sırada yer alarak genel sıralamasının oldukça üzerinde bir performans sergilemiştir. Bu durum, ildeki mevcut üretim kapasitesinin çıktılara (ihracat, patent vb.) dönüşme hızının yüksek olduğunu göstermektedir.
• Dijital Altyapı: Bu alanda 26. sırada yer alan Gaziantep, dijitalleşme yolunda Türkiye ortalamasının üzerinde bir seyir izlemektedir.
• Araştırma ve Yenilikçilik Kapasitesi: Gaziantep bu bileşende 33. sırada yer almaktadır. Üniversite-sanayi iş birliği ve Ar-Ge merkezi yoğunluğu açısından gelişim alanları mevcuttur.
• Yaşam Kalitesi ve İş Gücü Çekiciliği: İlin en zayıf halkası bu kategoridir. Gaziantep, yaşam kalitesi ve nitelikli iş gücünü çekme kapasitesinde 68. sırada kalarak teknoloji üretim merkezlerinin genel bir sorunu olan “yaşam kalitesi parametrelerinde iyileştirme ihtiyacı” bulgusunu pekiştirmektedir.

Değerlendirme ve Gelecek Vizyonu

Gaziantep’in sanayi yapısı geleneksel olarak emek-yoğun sektörlere (tekstil, gıda) dayalı olsa da rapor genelinde vurgulanan “tekstil sektöründeki daralma ve istihdam kaybı” riski Gaziantep için de geçerlidir. Gaziantep için temel strateji, savunma sanayiindeki teknolojik birikimin (AI, otonom sistemler, ileri malzemeler) ildeki otomotiv ve makine gibi yan sektörlere transfer edilmesidir. Gaziantep, üretim gücünü dijital dönüşüm ve nitelikli insan kaynağı yatırımlarıyla birleştirebilirse, “Yükselen Sanayi Merkezleri” katmanına geçiş yapma potansiyelini göstereceğini değerlendiriyoruz.